Ma’lumotlaringiz — ism (majburiy)
Javoblaringiz shu qurilmada saqlanib boradi: sahifa yopilib qolsa, qayta ochib davom ettirishingiz mumkin.
1.Imloviy jihatdan to‘g‘ri yozilgan javobni aniqlang.
2.Ushbu gapda imloviy xatoliklarning qaysi turi kuzatilmagan?Bahor оqshоmi. Аtrоfgа g‘irаshirа qоrоng‘ulik cho‘kkаn. Bоg‘ ichidа fаvvоrаlаr o‘ynаydi. Chаmаn-chаmаn оchilgаn gullаr gulzоr ustini оq rаngli gilаm singаri qоplаgаn. Shovillab esgan shamol gullаrning xush bo‘ylаrini hаr yongа yoyadi.
3.Qaysi javobda berilgan so‘zning izohi xato ko‘rsatilgan?
4.Nutqda o‘zaro ma’nodoshlik hosil qila oladigan so‘zlar berilgan javobni belgilang.
5.Ikki tomonda berilgan so‘zlar bilan nutqda ma’nodoshlik hosil qila oladigan so‘zning antonimi qaysi gapda qatnashgan?
| yaqin ⇨ ? ⇦ yo‘g‘on |
6.Qaysi qatorda so‘z qo‘llash bilan bog‘liq uslubiy xatolik mavjud?
7.Berilgan parchaga oid hukmlarning nechtasi to‘g‘ri?Dasht-u biyobonning so‘nik qumlari aro bir kishi tentiraydi. U – ozg‘in, yuzlari qorayib ketgan, barmoqlari qiyshiq, ko‘zlarida jahannam o‘ti lovullab turadigan bir kimsa.
1) Ikki o‘rinda yordamchi fe’l bilan almasha oladigan so‘z yasovchi qo‘shimcha qatnashgan.
2) Asos+lug‘aviy shakl yasovchi+sintaktik shakl yasovchi tartibidagi beshta so‘z qatnashgan.
3) Barcha sifat yasovchi qo‘shimchalar shakldoshlik xususiyatiga ega.
4) Kelishik qo‘shimchasi bilan almasha oladigan ko‘makchi qatnashgan.
5) Fe’lga xos ikki xil lug‘aviy shakl yasovchi qo‘shimchalar qatnashgan.
8.Qaysi gapda qo'shimcha qo'llash bilan bog'liq uslubiy xatolik mavjud EMAS?
9.Qaysi gapda tentak so'zi "jilovlanmagan" ma'nosida qo’llangan
10.Har uchala parchada ham ishtirok etgan fe’l shakllarini aniqlang.I. Yordin ayrilganga nay yordir, ne bok,
Pardasi pardamni etmish chok-chok.
II. Simu zar gar bo‘lmasa ko‘zdin nihon,
Bo‘lmas erdi simu zar berguvchi kon...
III. Ul qizil guldir ochilgan, xun dema,
Ul aqldin mast erur, majnun dema.
1) o‘tgan zamon shaklidagi fe’l;
2) o‘zlik nisbatdagi fe’l;
3) III shaxsdagi fe’l;
4) sifatdosh;
5) o‘timsiz fe’l;
11.Morfologik tahlil xato ko‘rsatilgan javobni aniqlang.Singlim va ukamga boshlang‘ich sinfda o‘qish, qalam tutib yozishni o‘rgatish, maktab imtihonlariga tayyorlash mening zimmamda edi. Umuman, ularning biror muvaffaqiyatga erishishi uchun doimo yonlarida turganman. Eʼtibor va birdamlik bugunga kelib biz jigarlarni ruhan bir-birimizga bog‘lab turadigan uzilmas rishtaga aylandi.
12.Qaysi gapda nuqtalar o'rnida so'z yasovchi, sintaktik shakl yasovchi va lug'aviy shakl yasovchi qo'shimcha qo'llanadi?
13.Nodar Dumbadzening "Hellados" hikoyasida Yanguli Jamolning haqoratiga javob qaytarmay qo‘yadi va bu o‘zgarishni Jamol: "Shu ondan Yanguli o‘n baravar ulg‘aygandekbo‘ldi mening nazarimda", deya e'tirof etadi.
Yangulining Jamolga munosabati bu qadar keskin o‘zgarishiga nima sabab bo‘ldi?
14.Jorj Oruellning “Molxona” asari haqida to‘g‘ri hukmni aniqlang.
15.O‘tkir Hoshimovning “Tushda kechgan umrlar” romani voqealari to‘g‘ri bayon etilgan javobni aniqlang.
16.Sharof Boshbekovning “Temir xotin” asaridan olingan parchada ostiga chizilgan gap asosida qanday holat nazarda tutilgan? Yig'lagansiz. Faqat, ko'zingizni narigi tomoni bilan yig'lagansiz. Ko'z yoshlaringiz
tashqariga emas, ichkariga oqqan. Mana, mening ichim to'la temir-tersak, sizning vujudingiz esa
faqat ko'z yoshidan iborat. Lim-lim yosh...
Q o 'chqo r : - (Baralla yig'laganicha oyoq ostidagi yashikni zarb bilan tepib) E, padariga
la’nat hammasining!!!
17.She'riy parcha haqidagi to'g'ri hukmni toping.Ey orazi shams-u qamarim , netti , ne bo'ld i?
Ey , tishlari durr-u gavharim , netti , ne bo'ld i?
Matnni oʻqing va ushbu matn asosida berilgan quyidagi topshiriqlarni bajaring.DELFINLAR
I
Delfinlar suv hayvonlari bo‘lib, butun dunyo okean va dengizlarida yashaydi. Ular issiq qonli, o‘pka orqali nafas oluvchi sutemizuvchilardir. Delfinlarning tanasi suzishga moslashgan. Dum suzgichi vertikal emas, balki gorizontal holda joylashgan bo‘lib, bu ularga tez va chaqqon harakatlanishga imkon beradi. Delfinlarning uzunligi 1,2 metrdan 9 metrgacha, og‘irligi esa 40 kilogrammdan 10 tonnagacha yetishi mumkin. Teri ostida yog‘ qavati bo‘lib, u sovuq suvda issiqlikni saqlashga yordam beradi. Ko‘rish, eshitish va sezgi qobiliyatlari juda rivojlangan.
II
Delfinlar hayvonlar orasida eng yuqori intellektga ega turlardan biri hisoblanadi. Ular murakkab tovush signallari orqali aloqa qiladi, buyruqlarni tushunadi, o‘zlarini ko‘zguda tanish qobiliyatiga ega va guruh bo‘lib ov qiladi. Delfinlar atrofdagi narsalarni “ko‘rish” uchun ekolokatsiya usulidan foydalanadi: ular chiqaradigan ultratovush to‘lqinlari suvda tarqalib, to‘siqlarga urilib qaytadi va bu signal delfinning quloq suyaklariga yetib, miyada aniq tasvir hosil qiladi. Bu usul ularga ham ovda, ham yo‘l topishda yordamchi bo‘ladi.
III
Delfinlar 5-100 dan ortiq a’zodan iborat guruhlar – podalarda yashaydi. Guruh ichida hamkorlik, o‘zaro yordam va hatto yarador a’zoni himoya qilish kabi xatti-harakatlar kuzatiladi. Ular o‘yin o‘ynashni ham yaxshi ko‘radi, masalan, suv yuzasida sakrash, to‘lqinlarda “sayr qilish”. Delfinlarning yurak urish tezligi uyqu paytida sekinlashadi, ular miyalarining faqat yarmini uxlatadi, ikkinchi yarmi esa nafas olish va xavfsizlikni kuzatishda faol bo‘lib qoladi. Ularning terisi tezda tiklanish xususiyatiga ega – kichik jarohatlar odatda bir necha soatda bitadi. Delfinlar tovushlar yordamida muloqot qiladi.
IV
Delfinlar turli baliqlar, kalmar va boshqa dengiz hayvonlari bilan oziqlanadi. Bu orqali ayrim turlarning haddan tashqari ko‘payib ketishiga to‘sqinlik qiladi va biologik xilma-xillikni saqlaydi. Delfinlar o‘zlari ham akulalar, katta yirtqich kitlar yoki odam faoliyati tufayli ovlanadi. Ularning soni yoki sog‘lig‘i yomonlashsa, bu dengizdagi ifloslanish, baliq resurslarining kamayishi yoki boshqa ekologik muammolar borligidan dalolat beradi. Bevosita ekologiyadan tashqari, delfinlar ko‘plab mamlakatlarda dengiz ekoturizmi markaziy qismi bo‘lib, odamlarning dengiz hayotini asrashga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.
18.Matn mazmuniga mos to‘g‘ri shakllantirilgan gapni aniqlang.
19.Raqamlab ko‘rsatilgan qaysi bandda matn mazmuniy tuzilishida uslubiy xatolikni yuzaga keltirgan gap qatnashgan?
20.Matn mazmunida aks etgan ma’lumotni aniqlang.
21.Matn mazmuniga mos noto‘g‘ri ifodalangan ma’lumotni aniqlang.
22.Matn mazmunida aks etmagan ma’lumotni aniqlang.
Badiiy matnni oʻqing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.KONSERVA HANGOMASI
(hikoya)
Bir omadsizlik kelsa ustma-ust kelaverarkan. O‘sha kun Kamollar biznikiga mehmonga kelishganida uyda birorta yegulik qolmagandi. Ayolim nima qilishni bilmay:
– Yugur, baqqoldan konserva olib kel, – dedi o‘g‘limizga.
Bolakay ketishga taraddudlanarkan:
– Nima konserva olib kelay oyijon? – deya so‘radi.
– Nima topsang olib kelaver, do‘lmami, loviyami, farqi yo‘q…
O‘g‘lim yugurib ketdi. Biz bir to‘p mehmonlar bilan katta mehmonxonada o‘tirardik. Kamol soatiga qaradi, yegulik kech qolayotganidan siqilayotganini yuz-ko‘zidagi ifodadan bilib olish qiyin emasdi. Bu qanaqa xonadon bo‘ldi-a? Uyda uchta ayol boru bitta dasturxon to‘shay olishmadi. Soat to‘qqizga yaqinlayapti. Mehmonlarni biroz aldab turmoq uchun she’riyatdan gap ochdim. To‘g‘rida, boshqa nima haqida gapirardim, har holda she’r haqida so‘z ochilsa suhbat uzunroq bo‘ladi. Bir mahal tashqaridan g‘ala-g‘ovur, kamiga taraqlagan ovoz eshitildi. Kamol kulimsirab:
– Qo‘shnilaringiz uyida ustaxona ochdi shekilli-a, – dedi.
Oshxonadan ham kimlarningdir uzun-yuluq suhbati eshitildi:
– Ahmoq, unday ochilmaydi axir… Ochqich qayerda, bor, top.
– Menga bering, o‘zim bilaman qanday ochishni.
– Yo‘q, pichoq olib kel, o‘zim ochib beraman senga…
Tinchlikmikan, nimalar bo‘lyapti o‘zi, deya oshxonaga kirdim. Kiriboq turgan joyimda qotib qoldim, qarasam, ayolimning qo‘lidan qon oqib yotibdi, yerda esa bir konserva, yonida tesha, pichoq, bolg‘a, ochqich yotibdi…
– Bu qanday sharmandalik, – deya baqirdim, – mehmonlarning ovqat kutaverib toqati toq bo‘ldi, siz bu yoqda bitta konservani ocholmay tortishib yotibsizlar, ustiga-ustak hamma yer qon. Nima degan gap bu?!
Onam baribir qaynona emasmi, o‘z an’anasiga sodiq qolib:
– Men aytdim, – dedi, – konserva bunday ochilmaydi axir.
Qizim onasining qonayotgan qo‘lini bog‘lay boshladi, onam esa ochqichni olib, bir tarafdan konservani ochishga, bir tarafdan g‘o‘ldirashga tushdi:
– Har bir ishning o‘z yo‘li bor. Hech zamonda bolg‘a bilan ochilganmi konserva?
Ko‘p gapirib o‘tirmay o‘zi ishni qotirmoqchi bo‘ldi, biroq ming urinsa ham ocholmadi, barmog‘ini ham kesib oldi, e qurib bit, deya konservani bir tarafga, ochqichni bir tarafga otib yubordi. Biroz turib yana tilga kirdi:
– Hozirgi konservalarni qanday yasashyapti o‘zi-a? Eski konservalarni qo‘lingga olib, “bismilloh” deb ochqich bilan bir burasang bo‘ldi edi, tamom, qog‘oz kabi yirtilib ketaverardi. Qizim bu safar onasini yolg‘iz qoldirib, buvisiga yordamga shoshildi. Endi so‘z navbati menga kelgandi. Konservani keltirgan o‘g‘limni qosh chimirib, g‘azablanib tergay boshladim:
– Aql-paql degan narsa bormi o‘zi senda? Odam konserva olganida baqqolga ochtirmaydimi axir? Miya yo‘q senda, miya… Ol buni, yugur, ketib qolmasidan oldin baqqolga ochtirib kel.
– Ota, axir menam aytdim ochib bering deb, ko‘nmadi baqqol.
– Nega ochmas emish, nega ko‘nmadi?
– Ochmas ekan… Chunki, o‘tgan kuni shogirdi bitta konservani ochaman deb tomirini kesib olibdi, tez yordamda zo‘rg‘a kasalxonaga yetkazib borishibdi. Men jonimni ko‘chadan topib olganim yo‘q, dedi baqqol.
– Bor dedimmi, bor. Mendan salom ayt, tezroq ochib bemasangiz bo‘lmas ekan, uyda mehmonlar bor degin.
O‘g‘limni jo‘natib, mehmonlar yoniga qaytib kirdim. Kamol shovqinimizni eshitgan shekilli:
– Tinchlikmi ishqilib? – dedi, – dasturxon uchun hijolat bo‘lmang, vaqt allamahal bo‘lib qoldi, bizam uyga qaytaylik endi.
– Hechamda, qo‘yib yuborib bo‘bman. Qayerga borasiz? Bizning o‘g‘il biroz aqlsizda, konserva keltirgan ekan baqqoldan ochtirmay, ayolim ochaman deb qo‘lini kesib oldi, onam ham ishga qo‘shildi, eplolmadi, u ham yaralanib endi chetda jim o‘tiribdi. Hozir boshqatdan jo‘natdim baqqolga, darrov ochtirib keladi xudo xohlasa. Aqlsiz boshning jazosini oyoq tortadida. Kamolning xotini o‘ng‘aysizlanib:
– Bekor jo‘natibsiz bolani, – dedi, – baqqollar hozir konservalarni ochmay qo‘yishgan. Tunov kun qo‘shnilarimiz bir quti sardina olishgan ekan, butun mahalla bir bo‘libam ocholmadik.
Kamol cho‘ntagidan zanjirga bog‘langan bir katta chaqqi chiqardi. Chaqqining to‘rt-beshta uchi, bir nechta bo‘lagi bor edi. Ayoliga ko‘rsatib:
– Buni ko‘ryapsanmi? – dedi, – bu bilan nafaqat konservalar, hattoki seyfni ham ochsa bo‘ladi…
Kamolning yonida o‘tirgan ukasi ham cho‘ntagidan o‘sha chaqqining kichikrog‘ini chiqarib:
– Aka, sizniki hech gapmas, – dedi, – uni ko‘tarib yurishni o‘zi bir ish. Qarang, bu kichkinagina, biroq karomati ko‘p. Bu tili bilan bankalarni ochsangiz bo‘ladi, bunisi bilan har qanday qutini, bunisi esa hatto eshiklarni ham ochadi. Masalan, uyda bir kun shkafning kaliti yo‘qolib qoldi deng, mana shu tilini tiqqandim, ochildi-qo‘ydi. Buning naq 14 xil karomati bor. Amerikadan uyga qaytishda olgandim. Menimcha, har bir odamning yonida shunday quroli bo‘lgani ma’qul. Kamol:
– Menga otamdan qolgani ham bo‘laveradi, – dedi, – otamdan yodgorlik bu. Nafaqat konservalarni, kerak bo‘lsa petrol baklarini ham ochadi. Nima shubhang bormi?
Suhbatning shu joyida halloslab o‘g‘lim kirib keldi.
– Nima bo‘ldi, ochtirdingmi? – deya so‘radim tutoqib.
O‘g‘limning qo‘lidagi konserva yaxshilab mushtlangan, shekilli, qiyshayib, ikki tomoni o‘rtaga kelib qolgandi.
– Qirrasi qo‘lini kesib yubordi ota baqqolning, keyin bu konservani ham, ishlab chiqarganni ham, olganni ham… deya so‘kib, qarg‘ab konservani otib yubordi.
Kamol kulgudan o‘zini tutolmay,
– Qani, menga uzatchi, – deya otasidan qolgan qurolini cho‘ntagidan chiqardi. Tizzasini qutiga tiradi va qadimiy chaqqisining uchini ustiga to‘g‘riladi. Bir tarafdan ochishga urinsa, bir tarafdan yaramas baqqolni qarg‘ay boshladi:
– Eshakmiya, yana baqqolmish bular… Hayf senday baqqolga, hayf… Oh, tizzam, ohh-h tizzam…
Barakatli uyda albatta dori-pori bo‘lishi kerak, tizzasi kesilgan Kamolga yordam berish uchun narigi xonadagi dori qutidan yod keltirdik va kesilgan joyga qo‘ydik. Shimi qanday yirtilganini bir ko‘rsangiz edi… Kamolning toqati toq bo‘ldi, yana g‘o‘ldirashga tushdi:
– Konserva qutisi emas, po‘lat seyf bu, po‘lat seyf, yaramas. Nari borsa uch yo to‘rtta do‘lma bor ichida, bunchalik qattiq yopishga balo bormi?
Kamolning ukasi:
– Mana shunda bir ko‘raychi, Amerikadan keltirganmana, g‘aroyib chaqqi bu, – deya ishni qo‘liga oldi.
Amerika chaqqisi ham ishga yaramadi, u yog‘idan tiqdi, kirmadi, bu yog‘idan ochmoqchiydi, uyam bo‘lmadi.
– Voy onasini… – deya so‘kingan bo‘ldi Kamolning ukasi, – tesha bormi uyda, tesha? Abjag‘ini chiqaraman buni hozir…
– Do‘lmalar eziladi, ezilsa ochgandan nima foyda? – dedim yuz-ko‘zimni burishtirib.
Kamolning xotini:
– Yaxshisi mix kerak, qattaroq mix…
Hamma o‘zini uni ochishda sinab ko‘rar, kim tesha bilan urar, kimdir mix bilan teshmoqchi bo‘ldi. Qo‘llaridan konservani yulqib oldimu to‘g‘ri oshxonaga kirdim. Suyak maydalashda ishlatadigan chopqim bor edi, sinalmagan bitta o‘sha qolgandi uyda, qo‘limga oldim. Qarshimdagi konserva emas go‘yoki bir dushman edi. Endi uni ochishni emas, ezg‘ilab tashlashni xohlardim. Chopqi bilan ura boshladim, bir urdim, ikki urdim, uchinchi urganimni bilaman konserva uchib ketdi. Avval shiftga qarab uchdi, keyin devorga, shundayam to‘xtagani yo‘q, bilyard shari misol chirpirab boshimga kelib urildi, so‘ng yerga tushdi. Boshimni changgallab o‘tirib qoldim:
– Tfu, yaramas, qurib ket.
Mehmonxonaga qaytganimda peshonamda yong‘oq kattaligida shish paydo bo‘lgandi.
Kamol:
– Buni chilangardan boshqa biroq ocholmaydiyov, – dedi.
Ayolim ham so‘z juftladi:
– Aytgancha, chilangir deganingizga esimga tushib ketdi, pastki qavatda yashaydigan qo‘shnimizning eri temirchi, olib boraymi, balki ocha olar.
Har tarafidan zarba yeyaverib qiyshayib, bukchayib ketgan quti go‘yoki portlashi kutilayotgan qo‘lbola bomba kabi yerda yotar, uydagi to‘qqiz kishi atrofiga to‘planib, qo‘rquv va havotir ichida unga boqardik. Ayolim uni temirchi qo‘shnimiznikiga chiqarishga hozirlanayotganida eshiq qo‘ng‘irog‘i chalindi.
– Yuqorida har xil shovqinni eshitdik, tinchlikmi ishqilib, deb chiqib kelaverdik…
Bu o‘sha temirchining ayoli edi. Ochig‘ini aytsam, men konservaning ochilishidan umid uzgan, biroq uning ichidagi do‘lmalarning holi nima kechdiykan deb qiziqardim. 5-6 do‘lma uchun shunchalik urinish, shunchalik jarohatlar, arzirmikan…
Ayolim temirchining ayoliga barini bir boshdan tushuntira boshladi:
– Oh, so‘ramang qo‘shnijon, – dedi xotinim so‘zini yakunlarkan, – barchamiz qon ichida qoldik, kimningdir qo‘li kesildi, kimningdir boshi yorildi. Ayol:
– Voh, bechoraginalara… – dedi achinib.
– Sizning xo‘jayin ocha olarmikan-a?
Kamol o‘rtaga qo‘shilib,
– Agar temir burg‘usi bo‘lsa, balki ocha olar, – dedi.
Ukasi ham gapga qo‘shildi:
– Buni burg‘u bilan ochib bo‘lmaydiyov, – dedi, – bunga temir qalam kerak menimcha, ustiga qo‘yib, orqasidan bolg‘a bilan urilsa ochiladi albatta.
Ayol:
– Afsus, xo‘jayinim uyda emasda, uyda bo‘lsa albatta ochib berardi, – dedi, – biroq uyda shogirdi bor. Men hozir tushib, uni chiqarib yuboraman, balki ocha olar.
– Yo‘q-yo‘q, xonimafandi, axir bu shogird qila oladigan ish emas.
– Juda mehnatsevar bola, o‘zi o‘n ikki yoshda, ammo qo‘lidan har narsa keladi. Yaqindagina qishloqdan keldi. Bechora o‘qishni eplolmabdi, shunga kasb o‘rganaman deb kelibdi…
Ayol gapini tugatar-tugatmay uydan chiqib ketdi. Besh daqiqadan keyin qoqsuyak, qoravoy bir bolani boshlab keldi. Bolaga miyig‘ida kulib:
– Yusuf, shu qutini ochib ber o‘g‘lim, – dedi. Biz barchamiz yerda qiyshayib yotgan konservaga jon oluvchi bir mashina kabi ulkan qo‘rquv ichida bokardik. Bolakay bizning aftoda holimizga qora ko‘zlarini katta ochib, hayron-hayron tikildi. So‘ngra yerdan qutini olib, har tarafiga aylantirib, ko‘rikdan o‘tkaza boshladi. Hammamiz bir fikrni qo‘llab-quvvatlab, o‘rtaga tashlardik: “Biror bir asbobsiz ochilmaydi o‘g‘lim…”, “Tavba, kap-katta insonlar ocholmadik, bu barmoqday keladigan bola qanday ochsin?”, “Bolajonim, qo‘ysangchi shuni, biror yeringni kesib olma tag‘in…”
Bolakay qiyshayverganidan rangi o‘chib ketgan konservani chap qo‘liga oldi, o‘ng qo‘li bilan xuddi qog‘oz yirtgan kabi qutini ochdi va bizga uzatdi:
– Marhamat!
Hayratdan ko‘zlarimiz kosasidan chiqib ketay deya so‘radik:
– Yo tavba, bolam, qanaqasiga, qanday ochding?
Bolakay:
– Nima balo o‘qishni, yozishni bilmaysizlarmi? – dedi, – manaku, yozib qo‘yibdi ustiga qanday ochilishini.
Haqiqatda konservaning ustida quyidagicha yozuv bor edi: “Konservani ochish uchun tutqichidan tutib qarama-qarshi tarafiga sekingina torting”.
Shu paytgacha qilgan ahmoqona urinishlarimizni o‘ylab xayolga tolganimizdan temirchining shogirdi uydan qanday qilib chiqib ketganini ham sezmay qolibmiz. Unga minnatdorlik bildirishga ham ulgurmabmiz…
AZIZ NESIN
23.Ushbu hikoyaning asosiy g‘oyasini aniqlang.
24.Hikoya qahramoni Yusufga mos ta’rifni toping.
25.Ushbu parchada qanday ijtimoiy muammo tanqid ostiga olingan?“...Har tarafidan zarba yeyaverib qiyshayib ketgan konserva go‘yoki portlashi kutilayotgan qo‘lbola bomba kabi yerda yotar, uydagi to‘qqiz kishi atrofiga to‘planib, qo‘rquv va havotir ichida unga boqardik...”
26.Quyidagi parchada muallif qahramon xarakterining qaysi jihatini hajv qilgan?“...Qo‘llaridan konservani yulqib oldimu to‘g‘ri oshxonaga kirdim. Suyak maydalashda ishlatadigan chopqim bor edi, sinalmagan bitta o‘sha qolgandi uyda, qo‘limga oldim. Qarshimdagi konserva emas go‘yoki bir dushman edi. Endi uni ochishni emas, ezg‘ilab tashlashni xohlardim...”
27.Hikoya badiiy maqsadini ochib berishda qaysi detal muallifning asosiy badiiy vositasi hisoblanadi?
G‘azalni o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.***
Ne deb to‘lun oy yuzing ila husn taloshur
Sen husn ilasen, chunki quyoshdin dog‘i mashhur
Husn ichra qusurun bilibon to dami mahshar
Yoshundi yuzung xijlatidin jannat aro hur
Sarxushlig‘ining aynida yuz shevasi birla
O‘ynarda ko‘zung titrasa degay kishi maxmur
Jononoyi dildor base bor bu ulusta
Lekin ko‘ngul olmoq saname sizga yaroshur
Ikki ko‘zung ustinda qoshing fitnaga fitna,
Sarvi qading ustida yuzing nurun alo nur
Yig‘lab yuzunguzdin olayin zulf niqobin,
Gul yaxshi ochilmas kechalar yog‘masa yomg‘ur
Xo‘blar yuzida chunki ko‘rar Tengri jamolin,
Gar sajda qilur sizga, Atoyig‘a davodur.
LUG‘AT: mahshar – qiyomat; xijlat – xijolatlik, uyalish; sheva – noz, ishva; maxmur – mast; ulus – xalq;
28.G‘azal matla’si haqida noto‘g‘ri hukmni aniqlang.
29.Baytlar haqida xato hukmni aniqlang.
30.2-bayt haqida to‘g‘ri hukmni aniqlang.
31.Begona bayt haqida noto‘g‘ri hukmni aniqlang.
32.Qaysi bayt(lar)da yor yuzi tashbeh vositasida tasvirlangan?
Quyida berilgan diologdagi gaplar (33, 34, 35) va sintaktik tahlilga oid izohlar (A − F)ni oʻzaro toʻgʻri moslashtiring.
| A) juft ot qatnashgan |
| B) kelasi zamon sifatdoshi qatnashgan |
| C) faoliyat jarayon oti qatnashgan |
| D) zidlov bog’lovchisi qatmashgan |
| E) qo’shma ravish ishtirok etgan |
| F) jamlovchi son qatnashgan |
33.Ona! U seni hech qanday manfaatlarsiz sevadigan sanoqli insonlardan biri.
Mos izoh:
34.Insonki, oshiqdurur og‘zing, g‘unchaga, / Sen qilarsan jabr-jafo barchaga.
Mos izoh:
35.Kim bilsin, u ham bir kuni halol insonlar bilan do‘st bo‘lar.
Mos izoh:
YOZMA TOPSHIRIQLAR (36–44)
Javobni katakka yozing. Tutuq belgisi (‘ yoki ’) farqi xato hisoblanmaydi.
36.Ajratib ko‘rsatilgan so‘zlar bilan sinonim bo‘la oladigan shakldoshlik xususiyatiga ega bo‘lgan so‘zni yozing.o‘ldi, so‘nggi marta nafas chiqardi ⇨ ? ⇦ nihoyatda qattiq g‘azablandi
37.Berilgan gapda nuqtalar o’rniga tushirib qoldirilgan bog’lovchini toping.Yoshlar mamlakatda dinlararo totuvlikni qo‘llab-quvvatlash va turli murakkabliklar ……… nizolarni keltirib chiqaruvchi missionerlik harakatlariga qarshi amalga oshirilayotgan tadbirlarda faol qatnashmoqdalar hamda ularning xatarlari xususida boshqa yoshlarni ham ogohlantirmoqdalar.
38.Berilgan parchada qo‘llangan so‘z yasovchi qo‘shimcha bilan almashtirib qo‘llash mumkin bo‘lgan ma’nodosh qo‘shimchani yozing.Xalq ichida hasad va adovat bilan umr kechirayotgan g‘arazchi insonlar bilan do‘st tutunish qizib turgan temirga qo‘l bosish bilan barobardir.
39.Quyida berilgan gapda sifatning qaysi darajasi ishtirok etgan?Yo‘q, hammaga o‘xshagan odam ekan – qalin qoshli, yuzlari qoramag‘iz.
40.She’riy parchaning qofiyasini tahlil qiling va yozing.Do‘stlar, ahli zamondin mehr umidi tutmangiz,
Mehri gardun bo‘lsalar ko‘z nuridin yorutmangiz.
a)Parchada qofiyadosh so‘zlardagi raviyni yozing.
b)Parchada raviyning o‘rniga ko‘ra qofiyaning qaysi turi hosil bo‘lgan?
41.Berilgan gaplarni grammatik jihatdan toʻgʻri bogʻlang.Hozirda ba’zi davlatlar boshqa mamlakatlarni o‘ziga tobe qilib olishga intiladi…
1. Bunda “nishon” bo‘lgan xalqining urf-odatlari e’tiborga olinadi.
2. Din-diyonati, imon-e’tiqodi, xohish-irodasi bilan hisoblashiladi.
a) birinchi va ikkinchi gapni qaysi bog‘lovchi yordamida bogʻlash mumkin?
b) bog‘lovchi vosita qanday mazmuniy munosabatni yuzaga chiqaradi?
42.Bayt badiiyati bilan bog‘liq savollarga javob yozing.Jim zulfung, nun qoshing qasdi jon aylab edi
Boqi bo‘lsun, lutf etib kirdi alif qadding aro.
a) arabiy harflar qo‘llanishi qaysi san’atni yuzaga chiqargan?
b) “jon” so‘zi yasalishi orqali qaysi san’at hosil qilingan?
43.She’riy parchaning qofiyasini tahlil qiling va yozing.Ul pariyvash muddaig‘a mehribondur, bizga yo‘q,
Filmasal ollida aning itga sondur, bizga yo‘q.
a) qofiyadosh soʻzlardagi raviyni yozing.
b) raviyning oʻrniga koʻra qofiya turini yozing.
44.Quyidagi she’riy parcha bilan bog‘liq savollarga javob yozing.Yog‘di javrung o‘qi hajring toshidek,
Qildi qon ko‘nglum ichin ham toshidek.
Sochqali mohim ayog‘ig‘a sipehr,
Ko‘z yoshimning la’lu durrin toshidek.
a) ushbu she’riy parcha janrini aniqlang.
b) she’riy parchadagi “toshidek” so‘ziga zid so‘zni yozing. (xuddi o‘zidek yozing)